Bestrijd racisme en fascisme! lessen uit de Februaristaking

Tijdens de Tweede Wereldoorlog is er één keer massaal en openlijk geprotesteerd tegen de Jodenvervolging in Europa. Tienduizenden mensen, onder wie veel overheidspersoneel, legden op 25 februari 1941 in Amsterdam en omstreken twee dagen lang het werk neer. Ook dit jaar is deze heldhaftige staking weer herdacht bij de Dokwerker in Amsterdam.

Hieraan voorafgaand heeft het Amsterdamse FNV-comité op 25 februari 2019 traditiegetrouw zijn eigen bijeenkomst gehouden in het Amsterdamse stadhuis en een krans gelegd bij de herdenkingsplaquette in de Putsgang. Hieronder de tekst van de toespraak van Ewout van der Hoog, secretaris van het Comité van Waakzaamheid tegen Herlevend Fascisme.

De Februaristaking van ’41 inspireert ons nog steeds. Neem de herdenkingsplaquette. De laatste regel luidt: ‘Hun moed sterkt ons in de strijd tegen racisme en fascisme in de huidige tijd.’ Dat is de kern, want wij leven nu. En we kunnen de stakers niet beter eren dan hun strijd tegen racisme en fascisme nu voort te zetten.

Deze plaquette hangt hier sinds 2006. Precies het jaar waarin de PVV werd opgericht. Laten we het er maar even hardop bijzeggen! We zullen daar nog op terugkomen. Wat kunnen we leren van de stakers van toen? Drie dingen: dat je een visie nodig hebt; dat je je moet organiseren; en dat je hoop moet houden.

Visie

De Februaristakers hadden een visie! Zij wisten: fascisme is verscherpte uitbuiting van de werkende mensen, met de inzet van geweld. Facisme is moord. Eerst op zondebokken, zoals indertijd de Joodse medeburgers. Dan op leiders van het verzet. En uiteindelijk op miljoenen.

En hoe is de huidige situatie? De racisten van nu hebben nieuwe zondebokken gevonden: moslims en vluchtelingen. Ze zwaaien met rood, wit, en blauw. Noemen zich nationaal en sociaal. Maar als het om uitbuiting gaat, stemt de PVV gewoon met Rutte mee.

Als wij zwijgen over hun woorden en daden, groeien ze. Maar als we ze openlijk bestrijden, zullen ook veel anderen hen openlijk gaan bestrijden.

Organisatie

De Februaristakers waren goed georganiseerd. Hun achterban op het werk vertrouwde hen. Ze hadden op 17 februari ’41 in Noord in de metaal al een staking gewonnen, tegen de gedwongen overplaatsing naar Duitse wapenfabrieken. Er was ook een algemene staking gepland, door de communistische partij, maar die kon dus worden afgeblazen.

De partij organiseerde die staking alsnog na de razzia op de Joodse mannen. Ondanks de terreur van de bezetting. Zij organiseerde een voorbereidende bijeenkomst op de Noordermarkt. Een stakingsoproep met moedige eisen. Het niet-uitrijden van de trams. En de leegloop van bedrijven. Maar wel: samen met anderen, die hen kenden en vertrouwden.

Wat leren ons de stakers voor nu? Dat je elkaar moet weten te vinden. Allereerst in de vakbond. De plaquette in de Putsgang is ondertekend door de vakbond van het overheidspersoneel. Hetzelfde gemeentepersoneel dat een heldenrol speelde tijdens de Februaristaking.

Een andere les is ook, dat de strijd tegen uitbuiting, het verzet tegen racisme en het gevecht tegen oorlog moeten samengaan.

Nog steeds voert het kapitaal vele oorlogen in de wereld. In tientallen landen. Om grondstoffen, markten en grondgebied. Het kapitaal in Amerika en in ons land wil dat wij die oorlogen betalen en eraan meedoen. Laten we solidair zijn met de slachtoffers van die oorlogen, solidair met hun verzet daar, en ons hier organiseren tegen die oorlogen. Samen!

Hoop

Visie en organisatie zijn nodig, maar het gaat ook om hoop en inspiratie. De Februaristaking gaf veel mensen een hoopvol signaal. In het hele land trouwens. Zij heeft later in de oorlog geleid tot méér verzet, en tot visies voor een nieuwe maatschappij. Maar ook, heel tastbaar, tot méér adressen voor de onderduik. De staking heeft daardoor absoluut ook levens gered, die anders verloren waren gegaan.

Hoop doet letterlijk: leven. Ook in onze tijd. Het gaat om de verwachting, de hoop op een wereld zonder uitbuiting, zonder racisme en zonder oorlog.

We zien het aan de jongeren. Zij organiseerden – en laten we daarmee afsluiten – een schoolstaking: voor een andere manier van produceren, zonder uitbuiting, die de natuur redt en dus ook de gewone mensen. Zij zijn de hoop van de toekomst.

Wij zeggen: De wereld steunt op nieuwe krachten. En niet vergeten: de solidariteit!

Dit artikel is eerder geplaatst op de website van Comité van Waakzaamheid op 27 februari 2019.  Het artikel is de toespraak van Ewout van der Hoog, secretaris van het Comité van Waakzaamheid tegen Herlevend Fascisme. 

Charles Desiré Lu A Si

Maar er waren meer Surinaamse Nederlanders actief in het verzet: we kwamen op het spoor van Charles Desiré Lu A Si (1911-1942). Volgens de website Caraïbisch Uitzicht: (schrijver artikel: William L Man A Hing) en andere bronnen:

Srananman: verzetsstrijder en medeorganisator Februaristaking

Over Charles zelf is weinig bekend. Hij werd geboren in Paramaribo in 1911. Zijn moeder was Paulina Juliana Lu A Si., van Afrikaans-Chinese afkomst. De vader bleef onbekend.

Na aankomst in Nederland woonde Charles Desiré enige tijd in Den Haag. Hij trouwde in oktober 1936 in Amsterdam met Rachel Frankfoorder. Was Charles van huis uit Nederlands Hervormd, zijn vrouw Rachel stond geregistreerd als Nederlands-Israëlitisch.

Daarbij was voor de bruidegom opgetekend dat hij van beroep slagwerker was en zijn bruid kantoorbediende. Ze woonden op de Oude Zijds Voorburgwal in het centrum van de hoofdstad. In februari 1937 werd een zoon geboren.

Charles Desiré blijkt meerdere beroepen te hebben uitgeoefend. In zijn Haagse periode stond hij onder meer genoteerd als ‘artist’ en ‘buffetbediende’, maar in Amsterdam was hij bekend als ‘elektrisch lasser’. Charles Lu zou een exponent zijn geweest van de Bond van Surinaamse Arbeiders, een organisatie waarvan geen gegevens bekend zijn.

Reeds in het vroege begin van de Duitse bezetting trad hij toe tot het verzet, waarvoor hij ondersteunende werkzaamheden verrichte. Voor het nooit verschenen Gedenkboek van de CPN voor gevallen verzetsstrijders zond weduwe Rachel een formulier terug waarin zij vermeldt dat ‘Charles reeds lang voor de oorlog lid [was] der NCPN en functionaris. (NCPN-Archief , inv. # 132)

In het bijzonder was hij met enkele andere landgenoten betrokken bij verzetshandelingen van de communistische groepering. Voor zijn activiteiten kan de volgende beschrijving dienen die door van der Horst (2004: 144) is verstrekt:

Onder zijn bijnaam “Shanghai Express

…verspreidde activist Charles Desire illegale pamfletten en was hij medeorganisator van de Februaristaking. Op 25 juni 1941 werd hij met zeshonderd andere bekende communisten opgepakt. Desiré zat achtereenvolgens gevangen in de kampen Schoorl, Amersfoort, Neuengamme, Dachau en Auschwitz, waar de moedige verzetsstrijder op 15 november 1942 overleed aan de gevolgen van martelingen.’

Ook zijn vrouw Rachel was actief in het verzet. Zij deed illegaal werk, werd opgepakt, maar overleefde Auschwitz, Birkenau, Bergen-Belsen en Theresienstadt. Ze vestigde zich in 1950 in Israel. (bron : Joods Biografisch Woordenboek). Dezelfde bron vermeldt dat zij in 1945 was gehuwd met Eduard (Eddy) van Amerongen (1912-1992).

Over mensen als Anton de Kom, Charles Desiré (en Rachel Frankfoorder) is te weinig geschreven. Een herwaardering van beide mannen en een onderzoek naar de verzetsdaden van Surinamers is op zijn plaats in deze tijd van hernieuwde fascistoïde tendensen en identiteitspolitiek.  

Op last van het Ministerie van Justitie werd op 27 november 1953 de overlijdensakte van Charles Désiré Lu-A-Si, geboren 13 december 1911 te Paramaribo en overleden 15 november 1942 te Oświęcim (Auschwitz) in Polen, ingeschreven in de registers te Amsterdam.

In Suriname wordt C.D. Lu-A-Si tezamen met andere lotgenoten vermeld op de Plaquette van het Monument “Ter Nagedachtenis aan een Deel van de Surinaamse Gevallenen van de Tweede Wereld Oorlog 1940 – 1945 in Europa en Azië”. Dit Monument staat bij het Onafhankelijkheidsplein aan de Waterkant, nabij de Marinetrap in Paramaribo.

Delen van dit artikel zijn overgenomen uit het artikel van W. Man A Hing over Charles Lu A Si hetgeen gepubliceerd is in het blad Wi Ruto no. 8/2,  p. 29-34 (van de Stichting Surinaamse Genealogie). De redactie heeft het voornoemde artikel gevonden in de blog “Caribisch uitzicht”.

Bron Foto: Collectie Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis