Crisisbarometer

Door Wil van der Klift

Vanaf midden november 2001 hield Manifest de golf van (massa)ontslagen in Nederland, en elders op de wereld, voor zover de media daarover berichten, bij. We telden het totale banenverlies, niet het veel grotere aantal mensen dat 'afvloeide'. Achter die cijfers gaat een echte economische crisis schuil die zich steeds verder verdiept. De komende periode zullen we de nadruk meer gaan leggen op de inkomensgevolgen van de crisis, terwijl inmiddels de werkloosheid blijft toenemen.

De groei van de werkloosheid gaat gestaag door. In de maanden juni tot en met augustus van dit jaar telde het CBS gemiddeld, gecorrigeerd voor seizoensinvloeden, 175.000. Zes maanden geleden telde Nederland nog 137.000 geregistreerde werklozen. Daarmee is de werkloosheid met 6.000 personen per maand gestegen. In een jaar tijd groeide het aantal werklozen met 31.000. Eerdere berichten van het CBS dat de werkloosheid met 7.000 à 8.000 per maand toeneemt, zijn nu bijgesteld naar een maandgroei van 6.000. De werkloosheid zal dit en komend jaar fors groeien. Uit de Macro Economische Verkenning van het Centraal Planbureau blijkt dat de werkloze beroepsbevolking (een andere graadmeter dan die van het CBS) in 2002 op 300.000 staat en dat er volgend jaar nog eens 95.000 werklozen bij komen.

Banengroei bedrijfsleven ten einde

Voor het eerst in acht jaar is de werkgelegenheid in het Nederlandse bedrijfsleven afgenomen, vooral in de industrie. Ook het aantal vacatures neemt fors af. Alleen doordat het aantal banen bij de overheid nog steeds stijgt, neemt de totale werkgelegenheid nog licht toe, namelijk met 1,1 procent in het tweede kwartaal ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar. Het aantal banen in het bedrijfsleven is sinds vorig jaar gekrompen met 0,1 procent tot 5,2 mln. De werkgelegenheid in de industrie nam af met 1,6 procent. Bij de overheid en in het onderwijs groeide het aantal banen met 3,9 procent.

Het CBS constateert een 'ommekeer op de arbeidsmarkt'. Met de snelle afname van de economische groei loopt nu ook de werkgelegenheid terug. Tegelijkertijd stijgt de werkloosheid en neemt het aantal openstaande vacatures af. De afname van het aantal openstaande vacatures is in het tweede kwartaal versneld. Vergeleken met vorig jaar nam het aantal af met 31,5 procent. Vorig kwartaal was de teruggang nog 23,2 procent. Ook hier doet de daling zich volledig voor bij het bedrijfsleven. Het aantal openstaande vacatures bij de overheid bleef stabiel op 16.000. In het bedrijfsleven daalde het aantal openstaande vacatures met 34,4 procent tot 146.000. Binnenkort zullen echter ook bij de overheid aanzienlijke hoeveelheden banen verdwijnen. Bij de provincie Limburg zullen bijvoorbeeld de komende twee jaar bijna 100 formatieplaatsen sneuvelen. Op dit moment zijn er 944 voltijdbanen. Het aantal rijksambtenaren moet met 5 procent omlaag en daarbovenop moeten ministeries nog 4 procent inleveren als gevolg van efficiëntiemaatregelen en wordt gesneden in de Melkert-banen. De vooruitzichten voor de komende periode zijn dus zeer negatief, dat wordt ook in ondernemersland gezien.

Bedrijven stellen investeringen uit

Nederlandse ondernemingen met twintig tot vijfhonderd werknemers zijn somberder geworden over de economische vooruitzichten. Slechts 18 procent van de directeuren denkt dat de economische situatie volgend jaar zal verbeteren en 53 procent verwacht een verslechtering. De ondervraagdeondernemers lijken hun winst op peil te willen houden door sterk in de kosten te snijden. Middelgrote bedrijven denken meer te kunnen doen met minder mensen. Gezien de onzekere economische ontwikkelingen stellen veel middelgrote ondernemingen nieuwe investeringen uit. Maar juist investeringen vertalen zich op termijn in een groei van de economie en werkgelegenheid. Besparen op je personeel kun je niet jarenlang volhouden om geld te blijven verdienen. En deze kapitalistische logica beantwoord volledig aan een marxistische wetmatigheid: zonder personeel geen meerwaarde en dus ook geen groei.

Crisis slaat echter wild om zich heen

Een paar voorbeelden:
©MANIFEST KRANT van de NCPN
Haarlemmerweg 177, 1051 LB, Amsterdam, tel.: 020-6825019