KLASSIEK EN ACTUEEL

"(...) Het feit dat de protestantse ketterij niet was uit te roeien, vond zijn oorzaak in de onoverwinnelijkheid van de opkomende burgerij; toen deze burgerij sterk genoeg was geworden, begon haar tot die tijd voornamelijk lokale strijd tegen de feodale adel nationale afmetingen aan te nemen. De eerste grote actie had in Duitsland plaats - de zogenaamde Hervorming. De burgerij was sterk, noch ontwikkeld genoeg om de overige opstandige standen, de plebejers uit de steden, de lage adel en de boeren op het land, onder haar vaandel te kunnen verenigen. Het eerst werd deze adel verslagen; de boeren verhieven zich tot een opstand, die het hoogtepunt van deze gehele revolutionaire beweging vormt; de steden lieten hen in de steek en zo dolf de revolutie het onderspit tegen de legers van de soevereine vorsten, die de gehele winst opstreken. Vanaf die tijd verdwijnt Duitsland voor drie eeuwen uit de reeks van landen die zelfstandig in de geschiedenis ingrijpen. Naast de Duitser Luther had echter de Fransman Calvijn gestaan; met echt Franse scherpte plaatste hij het burgerlijk karakter van de Hervorming op de voorgrond, republikaniseerde en democratiseerde hij de kerk. Terwijl de lutherse hervorming in Duitsland in het moeras verliep en Duitsland te gronde richtte, diende de calvinistische hervorming de republikeinen in Genève, Holland en Schotland als vaandel, maakte zij Holland van Spanje en van het Duitse rijk vrij en leverde zij het ideologische kleed voor het tweede bedrijf van de burgerlijke revolutie, dat zich in Engeland afspeelde. Hier toonde het calvinisme zich als de echte religieuze vermomming van de belangen van de toenmalige burgerij en bereikte daarom ook geen volkomen erkenning, toen de revolutie van 1689 door een compromis van een deel van de adel met de burgers werd voltooid. (...)"

Uit:Ludwig Feuerbach en het einde van de klassieke Duitse filosofie, Friedrich Engels, 1888.

©MANIFEST KRANT van de NCPN
Haarlemmerweg 177, 1051 LB, Amsterdam, tel.: 020-6825019