Conceptverklaring partijbestuur NCPN naar aanleiding van Nederlandse 'NEE' tegen de Grondwet.

Referendums tonen de groeiende kloof tussen bevolking en politieke elite.

Amerikaanse prestatiemaatschappij of planmatige productie- en verzorgingsstaat?

Na het Franse 'non' volgde een nog duidelijker Nederlands 'nee'. De Nederlandse bevolking heeft woensdag met een overweldigende meerderheid de Europese grondwet afgewezen. Bij een opkomst van meer dan 63 procent stemde 61,6 procent van de kiezers tegen en maar 38,4 procent voor. De afwijzing in Nederland was zelfs nog groter dan in Frankrijk, waar zondag 55 procent van de bevolking tegenstemde. Ook de opkomst was veel hoger dan verwacht. Het 'nee' weerspiegelt een diep gevoel van weerzin tegen de rechtse machtselite die zich van de bevolking niets aantrekt. In beide landen legde de bevolking een onverbrekelijk verband tussen Europese en binnenlandse vraagstukken.

Dit verband werd ook in Spanje gelegd waar de bevolking pas kortgeleden, na een hevig binnenlands debat, het onversneden neoliberale kabinet naar huis stuurde en de huidige regering op zijn minst het voordeel van de twijfel geniet. Dat maakt de situatie in Spanje totaal anders dan in Frankrijk en Nederland en pogingen vanuit het 'ja'-kamp om alle landen gelijk te schakelen onjuist.

Populariteit Chirac en Balkenende II op historisch dieptepunt

De populariteit van president Jacques Chirac en diens premier Raffarin, die inmiddels zijn biezen pakte in tegenstelling tot Balkenende, is historisch laag. Ook het vertrouwen van de Nederlanders in het kabinet Balkenende is gedaald tot een historisch dieptepunt en een steeds groter deel van de bevolking begint de arrogante regenten van Balkenende II zat te worden. Het groeiende onderhuidse verzet tegen de harde bezuinigingspolitiek en arrogante wijze van besturen kwam tot uitdrukking in het duidelijke 'nee' van een grote meerderheid van de bevolking. Ook het klassenkarakter kwam helder naar voren. De rijken en bezitters, woonachtig in de villadorpen, waren vóór, de werkende bevolking, om verschillende redenen en met verschillende accenten, wees de ondemocratische grondwet af. De uitslag van het referendum in Nederland toont niet alleen de kloof tussen Brussel en eigen land, waarop door de regering de nadruk wordt gelegd, maar ook en met name de kloof tussen de bevolking en de gevestigde machten in eigen land.

Veel kiezers waren vastbesloten het referendum aan te grijpen voor een electorale strafexpeditie. Tegen dat voornemen hielpen geen versleten argumenten, vooral omdat Chirac, Balkenende en hun mederegeerders zich niets gelegen lieten liggen aan eerdere uitingen van onrust onder de bevolking. In Frankrijk en Nederland is de steun van de bevolking voor de zittende regeringen snel tanende.

Roep om een socialer Europa

De afwijzing van het neoliberale project geldt dus voor het Europese neoliberale project, maar ook voor de binnenlandse representanten van het Europese Lissabon-denken. De bevolkingen in Europa spreken zich steeds meer uit tegen de architecten en uitvoerders van de neoliberale prestatiemaatschappij, waar ze ook zitten. De verkiezingsnederlaag van de SPD in Noordrijn-Westfalen is er een uiting van. De wankele positie van de regering van Berlusconi in Italië een andere. De stemming onder de bevolking in veel Europese landen slaat om. De polarisatie neemt verder toe.

Het kapitalisme verkeert in crisis en de onderlinge concurrentie tussen kapitaalsgroepen neemt toe. Het Europese kapitaal staat voor een onoplosbaar dilemma. Om te overleven moet het kapitaal de uitbuitingsgraad nog verder opvoeren; om de ontevredenheid in te dammen moeten concessies worden gedaan. De uitkomst van dit dilemma staat echter vast, zolang de besluitvorming in de handen van rechtse en zogenaamd linkse politici blijft zal de bevolking de prijs moeten betalen. Alleen in handen van 'rode' regeringen, Van Aartsen voelt dat goed aan, zullen er oplossingen komen die in het voordeel van de meerderheid van de bevolking zijn. Ten koste van de rijken, ten koste van de zakkenvullers.

Binnenkamers besluiten

In de landen waar, zonder een referendum, een 'ja' is uitgesproken voor de Grondwet door politici regeert het regentendom nog. In die landen wordt de bevolking volledig buiten de besluitvorming gehouden. De uitslag in Frankrijk en Nederland zorgt voor een pijnlijk spagaat bij de Europese machthebbers. Enerzijds worden zij gedwongen om in het openbaar hun 'steun' uit te spreken voor het houden van referendums, omdat die democratisch zijn, anderzijds hebben de Franse en Nederlandse voorstanders geen moment rekening gehouden met de uitslag zoals die niet op hun bordje ligt en zal er een zware druk worden uitgeoefend om de besluitvorming 'binnenskamers' te houden. Maar vanaf nu zal elke stem vóór de grondwet zonder dat er een referendum plaatsvond van de bevolking het stempel 'ondemocratisch' krijgen. In Nederland is het niet gemakkelijker op geworden voor de politici om zaken in de achterkamertjes te blijven bekokstoven. Deze overwinning smaakt naar meer!

Boodschap na boodschap

De boodschap voor de Nederlandse regering en parijen in de Tweede Kamer op 2 oktober op het Museumplein was al duidelijk geweest: vakbondsleiding, werkgeversbazen en politici wilt u nu eindelijk eens luisteren en stoppen met uw arrogante optreden? Toen al bleek vrij snel erna dat deze boodschap terzijde werd geschoven. Een moment dachten we dat in ieder geval de vakbewegingstop de boodschap had begrepen. Maar niets is minder waar. Tegen een grote meerderheid van de leden in riep de vakbondstop op een slinkse wijze op om vóór de Grondwet te stemmen. De oproep van Lodewijk de Waal, de standpunten van ETUC-baas Monks, artikelen in de kranten en het nadrukkelijk uitblijven van een heldere en duidelijke oproep om tegen deze neoliberale grondwet te stemmen, zijn voldoende bewijs voor de positie van de vakbeweging. Als mw. Jongerius, de nieuwe FNV-voorzitter, dan ná de uitslag de politici verwijt dat ze arrogant zijn en dat mensen niet als kleine kinderen willen worden behandeld is dat een gotspe. Als ze zegt dat Europa socialer moet, zonder keihard uit te spreken tegen Bolkestein, de Lissabon-agenda en de neoliberale grondwet, is dat volksverlakkerij. Een verontschuldiging aan de achterban was op z'n plaats geweest. Op een paar partijen na, waarbij vooral de de SP en de ChristenUnie opvielen, riepen alle partijen in de Tweede Kamer op om ja te stemmen. Hardleers en arrogant! Hoe vaak is de afgelopen tijd niet gezegd dat de 'nee'-stemmers het niet begrepen hebben. GroenLinks-, PvdA- en vakbondsleiding zullen heel wat uit te leggen hebben.

Kloof tussen politiek en bevolking

Hoe ver staat dit soort politici af van de gewone mensen, die dondersgoed aanvoelen waar het allemaal om gaat. Die echt wel begrijpen dat dit kabinet, dat dit Europa en deze grondwet het er voor hen niet beter op maken. Die heel goed door hebben dat het referendum voor de politici een wassen neus was. De meerderheid van de bevolking voelt zich niet serieus genomen en heeft begrepen dat het referendum het resultaat was van de arrogantie van politici die dachten dat de Nederlandse bevolking hen wel gedachteloos zou volgen.

Dat is de belangrijkste les, de kloof tussen de politici en vakbondsbestuurders die denken dat zij het beter weten en de bevolking is enorm groot. De elite die denkt dat de bevolking onkundig en onvoldoende geïnformeerd is, terwijl zij zelf alleen maar partijpolitieke stokpaardjes berijden en de sociale zekerheid en democratische omgangsvormen in ons land in de uitverkoop doen. Deze zogenaamde leiders begrijpen niet dat de bevolking zeer goed door heeft dat het nieuwe Europa en de grondwet bedoeld zijn om de deur open te doen voor de prestatiemaatschappij naar Amerikaans voorbeeld. Zij gaan eraan voorbij dat de bevolking in meerderheid staat voor een humaner systeem, met sociale voorzieningen en onderlinge solidariteit. Zij begrijpen niet of willen versluieren dat het juist noodzakelijk is om het verzet tegen Balkenende II en tegen Chirac te verbinden met het verzet tegen de grondwet. Een solidaire maatschappij of een harde jungle, waar het recht van de sterkste telt, dat zal ook de komende tijd de tegenstelling blijven. Daarop zal de breuklijn tussen rechts, pseudo-links en links zich aftekenen.

Bovendien spelen de voorstanders van een neoliberaal Europa met vuur. De extreem-rechtse Jean-Marie Le Pen drong in 2002 door tot de tweede ronde van de presidentsverkiezingen, in Duitsland rukken de neonazi's op en in eigen land werd de onvrede over de gevestigde politiek door Fortuyn met rechts-opportunistische verhalen handig uitgebuit en doen Wilders en de LPF-restanten verwoede pogingen om het verzet onder de bevolking uit te buiten. De kans dat het terechte verzet onder de bevolking door extreem-rechts wordt uitgebuit is levensgroot aanwezig, zoals de geschiedenis ons al leerde.

Les in democratie?

Was het dan een les in democratie, zoals de laatste weken voor het referendum toen het 'nee' sterk de overhand had en vooral ná de uitslag, werd beweerd? Als democratie betekent dat (ex-)politici de kans krijgen om met belastinggeld een campagne te voeren, de kleinere partijen, zoals de NCPN, financiële middelen te onthouden en chantage op grote schaal te plegen, dan is het geslaagd. Maar met echte democratie heeft het allemaal niets van doen. Als er sprake was geweest van democratie had de politiek zich de signalen van de bevolking aangetrokken. In een echte democratie - en dat kan alleen een socialistische democratie zijn - wordt de bevolking serieus genomen.

Dan was er een debat op gang gekomen dat niet gevangen zou zitten tussen een einddatum en een vooraf bepaald einddoel. Wie er moesten winnen stond van te voren al vast. Dat men zou winnen stond voor de 'volksvertegenwoordigers' ook al vast, anders hadden ze niet aan het referendum begonnen. Dat die verwachting niet uitkwam kan in een land waar politici er al jaren aan gewend zijn dat zij eenmaal in de vier jaar wat actief moeten worden om het stemvee achter zich te krijgen, terwijl ze verder, ver weg van het 'klootjesvolk', in de politieke theaterzaal op het Binnenhof hun rituele dansen uitvoeren.

Er was op geen enkel moment sprake van een 'goed debat' of van afgewogen informatievoorziening er was absoluut geen les in democratie. Uitzonderingen op die regel vomden de vertegenwoordigers Van Bommel en Cox van de SP en Rouvoet van de ChristenUnie, die een sterke en meestentijds pricipiële en integere campagne voerden. De voorstanders van de grondwet hebben tot op de avond van de dag van de stemming, met man en macht en rijkelijk bedeeld met belastingcenten, geprobeerd om de bevolking af te houden van een massaal nee. De teleurstelling, het onbegrip en het ongeloof waren dan ook overweldigend voor de dames en heren regenten. Bij sommigen zit dat zo diep dat zij zelfs na de uitslag door blijven gaan met opmerkingen over ongenformeerde kiezers.

Geen adempauze maar radicale verandering nodig

Het is de paladijnen van het financierskapitaal en de grote concerns in Nederland deze keer niet gelukt om de bevolking plat te walsen. Wat voor de voorstanders van de grondwet overblijft is de schade zo klein mogelijk te houden. Daaraan wordt nu hard gewerkt. Balkenende en de zijnen, met de hulp van de meeste media, trachten om te beginnen de aandacht af te leiden van de nationale problemen en het vraagstuk terug te brengen tot alleen een Europees vraagstuk: te hoge financiële bijdrage aan Europa, te hoog tempo van de uitbreiding van de EU en het verlies van Nederlandse soevereiniteit. De oplossing die zij voor deze problemen aandragen is: even adempauze en terugvallen op eerdere verdragen, met name op dat van Nice.

Niet terug naar Nice, maar stoppen met neoliberale project

De bevolking heeft echter grote aarzelingen bij het hele neoliberale project. De keuze was niet alleen tegen de grondwet, maar was tegen het totale neoliberale Europese project. Het gaat de 'nee'-stemmers niet om beter uitleggen en meer tijd gunnen. Het gaat om een socialer Europa, om een Europa waar mensen invloed kunnen uitoefenen op de besluitvorming en de inrichting ervan. Het gaat om het stoppen van het al decennia geleden op gang gebrachte Europa van de concerns en het financierskapitaal. Het verzet van de bevolkingen in steeds meer landen in Europa tegen de neoliberale politiek neemt toe in omvang en kracht. Men wil geen Bolkestein-concurrentie op arbeidsvoorwaarden, men wil geen huisartsenhulp gedomineerd door verzekeraars. Men wil geen afschaffing van talloze verkregen rechten. Men wil geen versterking van de concurrentiepositie van het bedrijfsleven ten koste van lagere lonen en afbraak van de werkgelegenheid. Maar men wil ook niet af van beschermende Europese regelgeving. De Brusselse milieuregels moeten juist wel worden behouden.

De uitslag in Nederland op woensdag 1 juni was, na de demonstratie op het Museumplein op 2 oktober en de door Fortuyn georganiseerde volkswoede de derde uitdrukking van het verlangen naar een rechtvaardige sociale samenleving. Het 'nee' tegen de grondwet is een geweldige steun in de rug voor progressieve partijen en groeperingen die een socialer Europa en verbeteringen in eigen land willen en inzien dat Balkenende en zijn kabinet daarvoor een sta-in-de-weg zijn.

©MANIFEST KRANT van de NCPN
Haarlemmerweg 177, 1051 LB, Amsterdam, tel.: 020-6825019