Werkloosheidsbarometer

30.000 banen in de visserij dreigen te verdwijnen. In totaal dreigen door de afbraak van de Europese visserij 100.000 banen verloren te gaan.

Massademonstraties in India tegen VS-politiek, georganiseerd door SUCI (Socialist Unity Centre of India)

Door Wil van der Klift

Vanaf midden november 2001 houdt Manifest de golf van (massa)ontslagen in Nederland, en elders op de wereld, voor zover de media daarover berichten, bij. We tellen het totale banenverlies, niet het veel grotere aantal mensen dat 'afvloeide'. De barometer is indicatief, niet absoluut. Maar achter die cijfers gaat een echte economische crisis schuil die op korte termijn alleen maar zal verdiepen.

De dollar zakt, de Dow valt en het herstel van de Amerikaanse economie lijkt steeds fragieler. Nog geen half jaar geleden leken de VS de hele wereldeconomie uit het slop te trekken. Sindsdien zakte de Dow Jones-index met 7 procent (tel uit je winst), terwijl de dollar 4,5 procent inleverde. De daling van de dollar voltrok zich tot nog toe ordentelijk en komt de meeste landen niet slecht uit. Het wordt pas gevaarlijk als de dollar in een vrije val terechtkomt. Om dat te voorkomen praten alle opiniemakers over de verbeterende vooruitzichten voor de wereldeconomie op de langere termijn. Er mag geen paniek ontstaan. Zo kopt een artikel in de Haagsche Courant van prof. Dr. L.A. Ankum, emeritus hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam: 'Er is geen reden tot vrees voor een echte depressie'. Hij besluit zijn artikel echter met de zin: "Maar u mag het me niet verwijten als het toch weer anders loopt dan we denken". Een staaltje van optimistologie op hetzelfde ogenblik dat de Amsterdamse beurs 20 procent verloor in twee maanden, de Londense technologie-beurs 80 procent sinds 2000 en de Nasdaq 70 procent ten opzichte van zijn hoogste stand twee jaar geleden. De Duitse concurrent, met de veelzeggende naam Neuer Markt kelderde in twee jaar zelfs met 90 procent.

Marxisten hebben andere gereedschappen ter beschikking om de ontwikkelingen te kunnen begrijpen. Op het moment dat de koers van het aandeel Corus 15,2 procent keldert, de visserijhervorming het werk van ruim 100.000 mensen in Europa bedreigt, ondernemers massaal toegeven dat er in 2002 geen economisch (winst)herstel zal plaatsvinden, de kans groot is dat zakenbanken op Wall Street de komende maanden weer vele duizenden mensen zullen ontslaan en de Nederlandse coalitiepartners de bezuinigingsplannen van 10 miljard euro met nog een paar miljard euro extra verhogen, toont Manifest de achterliggende ontwikkelingen en de noodzaak tot strijd.

Daarom hieronder een stuk uit een artikel van de Indiase SUCI (Socialist Unity Centre of India), één van de Indiase communistische partijen, over de introductie van de euro. (Wij zullen het hele stuk met enkele ander macro-economische analyses binnenkort als brochure uitgeven).

(Begin citaat)

Euro: weerspiegeling van hevige imperialistische concurrentie op wereldniveau

Als uitdaging voor de, sinds de Tweede Wereldoorlog, onbetwiste dominantie van de dollar op de wereldmarkt is op 1 januari 2002 de euro verschenen als concurrerende munteenheid. Dit is een veelbetekenende wijziging in de ogenschijnlijke eenheid van het wereldkapitalisme.

De Europese Monetaire Unie (EMU), waar twaalf landen bij aangesloten zijn, heeft een bijna even sterke economische kracht, weerspiegeld in hun gezamenlijke munteenheid, die de mythe van de zogenaamde 'eenpolige' wereld, overheerst door de Verenigde Staten, doet wankelen. Dat Japan, ondanks protesten van de VS, haar valuta, de yen, heeft laten devalueren is een volgende aantasting van de dominantie van het 'dollarimperialisme'.(...)

Eurozone: vergelijkbare economische kracht

Drie jaar geleden besloten de bourgeoisleiders van de Europese landen aangesloten bij de EMU om hun nationale munteenheden om te vormen tot één gemeenschappelijke valuta: de euro. (...) De economische macht van de eurozone is sterk concurrerend met de VS. In 2000 was het bruto binnenlands product (BBP) van de VS 92 biljoen dollar. In vergelijking daarmee was het gezamenlijke BBP van de eurozone 79 biljoen dollar. Maar er was een belangrijk verschil. Het aandeel van de VS in de wereldhandel was 17 procent; het aandeel van de eurozone was hoger, namelijk 19 procent. De overduidelijke dominantie van de dollar is niet in overeenstemming met de daadwerkelijke prestaties van de Amerikaanse buitenlandse handel op de wereldmarkt. (...)

Euro komt Europese bourgeoisie ten goede en niet gewone bevolking

In Groot-Brittannië [dat (nog) niet meedoet met de euro, nvdr] beweert de groep van voorstanders van een gemeenschappelijke munteenheid dat wel meedoen met de euro de prijzen zal laten dalen. Zij is niet de enige die beweert dat monetaire eenheid de prijsverschillen in Europa zal laten verdwijnen, wat vervolgens weer tot betere prijzen voor de consumenten zou leiden. De veronderstelling is dat één Europese munteenheid en één Europese markt betekent: het vrij bewegen van goederen en diensten tegen één en dezelfde prijs.

De feiten duiden echter op enorme prijsverschillen voor dezelfde producten in verschillende landen binnen de eurozone. (...) Dit komt doordat de prijzen van sterkere, kapitaalkrachtige staten in relatief zwakkere staten de overhand krijgen. De oorzaken hiervan moeten gezocht worden in economische wetmatigheden. Het is terecht beschreven: "Zolang de leveringskosten in de lidstaten verschillen, of het nou de loonkosten, BTW, of distributiekosten betreft, zullen de prijzen verschillen. Of we nou één munteenheid hebben of niet." (Lea Pattersone, The Statesman, 8 januari 2002) (...)

Voor de arbeidersklasse van Europa is de belangrijkste vraag of het aannemen van een gemeenschappelijke munteenheid een einde zal maken aan de stagnatie van de economie. Dit laatste is een algemeen verschijnsel op dit moment over de hele wereld, ten gevolge van de zware recessie, gepaard gaande met het ontslag van tienduizenden werkende mensen, onder het mom van 'reorganisatie', 'herstructurering' en dergelijke. Dit zijn de gebruikelijke methoden waartoe de kapitalistenklasse haar toevlucht neemt om zo de gevolgen van de crises, inherent aan het kapitalistische systeem, af te wentelen op de arbeidersklasse. Frederick F. Clairmont slaat de spijker op zijn kop als hij opmerkt dat "de eurozone stagneert, want de komst van de euro is geen toverwoord waarmee de stagnatie kan worden veranderd in herstel. En het zou zelfs zo kunnen zijn dat de euro de crisis aanvankelijk erger maakt door een ongunstige invloed op de balans van bedrijven. Het aanpassingsproces zal niet gemakkelijk zijn en het verloop ervan is niet zeker." (Debacle of Neo-Liberism, Economic and Political Weekly, 2 februari 2002).

De burgerlijke heersers van iedere staat zullen proberen hun eigen belangen veilig te stellen, door steeds meer van de lasten door de bevolking in de respectievelijke landen te laten dragen. En zij zullen proberen de mensen tegen elkaar op te zetten, om de eenheid van de Europese werkende klasse te breken. Dus voor de Europese werkende bevolking heeft de euro een gemeenschappelijke uitkomst: economische lastenverzwaring en ontberingen.(...)

De Europese arbeidersklasse zal nog meer zware aanvallen te verduren krijgen. Niet alleen in de vorm van toenemende economische lasten maar ook aanvallen op de democratische rechten van organisaties en bewegingen, nuhet 'terrorisme' een handig wapen is geworden in handen van de heersers, waarmee zij democratische vormen van protest en verzet zwart kunnen maken en inperken. Aan de andere kant heeft de Europese bourgeoisie, en de grote bourgeoisie nog meer reden tot opgetogenheid [naar aanleiding van de euro, nvdr]. Ten eerste zal het binnen de eurozone leiden tot overnames van en fusies met bedrijven van zwakkere concurrenten door bedrijven met meer economische macht. Ten tweede, zoals de minister van Financiën van Duitsland, Hans Eichel, zei zal de euro al snel een concurrerende munteenheid worden in Engeland en in andere Europese landen buiten de eurozone. Hij bedoelt Zweden en Denemarken, die zich niet hebben aangesloten bij de Europese Monetaire Unie. In een interview met Der Spiegel, een Duits tijdschrift, beweerde de minister: "De euro zal, gezien de enorme macht erachter, een concurrerende munteenheid worden in veel landen, in het bijzonder binnen Europa." Hij zei dat Zwitserland waarschijnlijk de euro als tweede munteenheid zal accepteren en in de Balkanlanden zou de euro "de enige werkelijk geaccepteerde munteenheid kunnen worden, afhankelijk van de omstandigheden waarin het land verkeert". En nog belangrijker is de opmerking van Wim Duisenberg, de president van de Europese Centrale Bank in Frankfurt. (...) Duisenberg merkt op: "De euro is een nieuwe munteenheid, die wordt gebruikt in het op een na grootste economische gebied ter wereld. De factor van de omvang - in het bijzonder voor zover het de kapitaalmarkten in de euroregio betreft - kan invloed hebben op het gebruik van de euro over de grenzen heen, zowel door inwoners als niet-inwoners." (Financial Times, 31 december 2001).

Deze woorden worden nog belangrijker als het bankroet van de economie van de VS zorgt voor een dusdanig verlies aan vertrouwen, dat dit kan leiden tot de overdracht van kapitaal dat nu is belegd in de kapitaalmarkten van de VS naar kapitaalmarkten binnen de eurozone, op zoek naar stabiliteit. Ondanks de enorme militarisering en het opvoeren van de oorlogseconomie om het vertrouwen van de investeerders kunstmatig in stand te houden. En tenslotte zal de euro dan de basis onder de superioriteit van de dollar aantasten.

Devaluatie van dollar en verlies van grote sommen geld: een stellige mogelijkheid

Via de media is bekend geworden dat volgens de 'Bank of International Settlement' de dominantie van de dollar wordt veroorzaakt doordat 87 procent van de internationale transacties in verband met handel en 45 procent van de buitenlandse leningen worden gesloten in termen van dollars. Daarom is het hebben van een reserve aan dollars voor landen zo belangrijk. Volgens genoemde bank bestaat naar schatting 50 procent van de reserves aan buitenlandse deviezen van de Centrale Bank in verschillende landen uit dollars. Het verschijnen van de euro als concurrerende munteenheid bevrijdt deze landen van de bestaande noodzaak om dollarreserve op te bouwen. Dit niet alleen, het stabiliseren van de nationale valuta op basis van de dollar (vastleggen van de nationale koersen in dollarwaarde) heeft verschillende landen veel schade toegebracht, een duidelijk voorbeeld daarvan is Argentinië en de Indiase roepie verliest door dit mechanisme ook aan waarde in monetaire buitenlandse handel.

Dergelijke landen, waarvan sommige, waaronder India, drie jaar geleden zijn begonnen met het opbouwen van euroreserves, zouden er wel eens voor kunnen kiezen om ofwel volledig over te stappen op de euro, ofwel de euro te gebruiken als tweede belangrijke reserve aan buitenlandse deviezen.(...)

Het onvermijdelijke resultaat daarvan zal, volgens inschatting van analisten, een devaluatie van de dollar zijn van 40 procent.

Voor de derdewereldlanden, die hun buitenlandse schulden moeten afbetalen inclusief rente, zal de schuldenlast 40 procent lager worden, ten gevolgevan deze devaluatie van de dollar met 40 procent, als de euro eenmaal is gestabiliseerd en een alternatieve valuta is geworden.

Het verdwijnen van de heerschappij van de dollar zal de VS in vele opzichten hard treffen. (...) Het zal inmiddels duidelijk zijn dat als de euro een stabiele valuta is geworden dit het belang van de dollar grotendeels zal ondermijnen en de opperheerschappij van de VS in de internationale economie rake klappen zal krijgen. (Bartaman, een Bengaals dagblad, 29 januari 2002).

Verscherping van concurrentiestrijd om markten tussen imperialisten

Internationale economen zien de euro nog als een 'experimentele stap', maar zij zijn het er unaniem over eens dat door de komst van de euro de concurrentie tussen de belangrijkste imperialistische landen zal verhevigen. Daarvoor is wel stabiliteit nodig en een bepaalde mate van succes van de euro kapitaalmarkten in het binnenhalen van surpluskapitaal vanuit zowel Europa als vanuit andere landen buiten de regio, die nu verankerd zijn in de kapitaalmarkten van de VS. De versterking van het grote Europese kapitaal kan versterking in politiek en militair opzicht tot gevolg hebben. De verontrusting over de aanwezigheid van militaire troepen van de VS in Europa en de behoefte van de NAVO om onafhankelijk te zijn van het voogdijschap van de VS zijn reeds waar te nemen. (...) Tijdens de recente bijeenkomst van ministers in Doha, te Quatar, was het verzet tegen het protectionisme van de VS met betrekking tot zaken van de westerse landen, Japan en de ontwikkelingslanden duidelijk sterker. (...) Kortom, gezien de algemene crisis in de wereld verhardt de kapitalistische markt zich steeds meer. In het bijzonder door de tegen de werkende bevolking gerichte politiek van globalisering en de daaruit voortvloeiende toenemende druk om meer invloed te verkrijgen, waardoor weer een tekort aan markten ontstaat. De concurrentie tussen de belangrijkste imperialistische landen en ook tussen de ontwikkelde kapitalistische landen en de kapitalistische groeistaten wordt scherper en scherper.(...)

De concrete taak waar de werkende klasse voor staat is het opbouwen van een machtige verenigde democratische beweging, om de druk op de kapitalistisch-imperialistische heersers op te voeren om hen te laten zorgen voor betaald werk, behoud van banen en een menswaardig bestaan. (...) (einde citaat)


Bron: Proletarian Era (blad van het SUCI-Socialist Unity Centre of India), nummer 14, jaargang 35, 1 maart 2002. Vertaling: J. Bernaven.

Enorme terugval buitenlandse investeringen in VS

De buitenlandse investeringen in de Verenigde Staten zijn in 2001 in vergelijking met het jaar ervoor met 60 procent afgenomen. In de laatste tien jaar is nog nooit zo'n grote terugval gemeten. Uit cijfers van het Amerikaanse ministerie van Handel blijkt dat het totaalbedrag aan buitenlandse investeringen in de VS vorig jaar 132,9 miljard dollar bedroeg. Het jaar daarvoor becijferde het ministerie de investeringen door bedrijven van buiten de VS op 335,6 miljard dollar. Het ministerie constateert dat de krimp de zwakte van zowel de Amerikaanse als de wereldeconomie bevestigt. Naar landen uitgesplitst springen vooral Groot-Brittannië en Japan eruit. De investeringen door bedrijven uit die landen liepen met 85 procent terug. De neergang is volgens deskundigen ook een gevolg van de terreuraanslagen van 11 september. Die hebben buitenlanders angstig gemaakt. Het is bovenal slecht nieuws voor de dollar. De Amerikaanse munteenheid is in waarde aan het dalen.

Metro, 7-6-2002

Bedrijf aantal totaal aantal banen bron
ontslagen wereldwijd of bedrijf
Delphi Corp. (VS) 6.100 --- (b) FD, 03-06
Farmland Ind. (VS) 180 --- (b) FD, 05-06
Hewlett-Packard (VS) 15.000 88.235 (w) FD, 05-06
Microsoft (Zwe) 80 80 (b) NRC, 05-06
IBM Chip (VS) 1.500 (extra) 20.000 (b) NRC, 05-06
Global Crossing (VS) 11.000 16.000 (b) FD, 05-06
KPNQwest (Bel) 270 340 (b) FD, 05-06
Worldcom (VS) 16.000 (extra) 90.000 (b) NRC, 06-06
Bundesbank (Dui) 1.800 15.651 (b) NRC, 07-06
Telstra (Aus) --- (extra) 47.740 (b) NRC, 11-06
Celera (VS) 132 825 (b) NRC, 12-06
Britse post (VK) 17.000 (extra) 200.000 (b) NRC, 13-06
Credit Suisse (Zwi) 1.200 --- (b) FD, 13-06
CSFB (VS) 3.000 --- (b) FD, 13-06
---------
Totaal nu 73.262
Vorige keer 656.734
---------
Totaal 729.996
Nederland:
Marviq 75 100 (b) FD, 03-06
Philips Apeldoorn 47 47 (b) FD, 04-06
TPG post 5.000 30.000 (b) FD, 05-06
KPNQwest 600 600 (b) NRC, 06-06
Nestlé Veghel 72 72 (b) NRC, 07-06
CMG N-Nederl. 118 (extra) 6.500 (w) NRC, 12-06
Tijl Offset 60 240 (b) NRC, 13-06
Universiteit Twente 160 --- (b) FD, 13-06
--------
Totaal nu 6.132
Vorige keer 39.309
--------
Totaal 45.441

Haarlemmerweg 177, 1051 LB, Amsterdam, tel.: 020-6825019